PanoramaRezoner
 
Home Home
Otisak Otisak
Profil Profil
Intervju Intervju
Kolumne Kolumne
Globtroter Globtroter
Dnevnik Dnevnik
Bunker Bunker
Arhiva Arhiva
Najave Najave
Scena Scena
Anketa Anketa
Kontakt Kontakt


 

Rezoner: Šta se to odavde može ponuditi najmoćnijoj filmskoj fabrici

 

Mitovi i legende o srpskom filmu, i kako ih prevazići

 

ImageAko ste, kao i ja, pripadnik generacije koja je domaće filmove gledala na rashodovanim/piratskim video-kasetama i sporadičnim TV projekcijama, sa tek mestimičnim kvalitetnim naslovima i zaista retkim ozbiljno pravljenim ciklusima i emsijama, mogli ste, posle određenog vremena, uvideti da vam se većina stvari koje znate o jugoslovenskoj i srpskoj kinematografiji zasniva na mitovima i legendama. Domaći film, u mojoj, kao i u svesti mnogih školovanih filmadžija u Srbiji, predstavlja zbir prepričanih anegdota i nedostupnih filmova o kojima smo nešto načuli, ili ih videli nekada davno na televiziji, ali nismo baš sigurni ko ih je režirao i da li je to bio baš taj film... (Mada ima ona jedna scena u kojoj...) Usmeno predanje još uvek je kamen temeljac mnogih stvari u srpskoj kulturi.

 

Radeći u Holivudu, zatrpan gomilom svakojakog filmskog džanka, a usred skupine brzih producentskih džankija, razmišljao sam šta se to odavde može ponuditi najmoćnijoj, velociferički zahuktaloj i šizofrenoj filmskoj fabrici? Šta može tvoja priča da uradi na polici između 57 otkupljenih filter scenarija, pročišćenih i upeglanih, čija se radnja odvija u miljeu i na lokacijama koje svi ti scenaristi poznaju bolje od tebe, na besprekornom engleskom koji nikad nećeš dostići, i šta može DVD tvog malog jugoslovačkog filma između tone materijala sa svih strana sveta, koje čak i mala kuća, poput Phoenix Pictures čuvenog Majka Medavoja, gde sam boravio, dobija svakoga dana?

 

Ne mnogo. Čak je i sam Medavoj, kada sam ga, u jednočasovnom intervjuu, pitao šta da radi insan iz Srbije koji želi u Holivud, rekao da je bolje napraviti dobar i gledan film kod kuće, pa tek onda ludistički doći u losanđelesku mašinu. Ali kako to ostvariti ako se ne oslonite na dobre filmove iz svoje celuloidne tradicije, ako su vam nedostupne, ili ne postoje, osavremenjene, da ne kažem apdejtovane enciklopedije srpskog filma, monografije o rediteljima, referentni filmski časopisi i biblioteke sa preglednim katalozima (dostupnih) starih časopisa? A čak i da sve te stvari postoje, one moraju biti propraćene kvalitetnim DVD izdanjima sa komentarima, bukletima i titlovima, kao i znalačkim TV emisijama. Čini mi se da nam je, u ovom trenutku, nasušna potreba za (pre)vrednovanjem srpskog i jugoslovenskog filma, ali da bi do toga uopšte došlo najpre se moramo upoznati sa tim filmom, na daleko ozbiljnijem nivou od privatne razmene divx-ova, prakse koja je samo digitalni produžetak principa Filipa Višnjića.

 

U to ime sam se ovog meseca bavio takoreći tajnom istorijom i podrumima srpskog filma, a sve dok se, kao vestern povratnik u zavičaj, ne upoznam sa recentnom domaćom produkcijom...

 

ImageKad smo već kod teme povratka, prvi film, vredan svake preporuke, dolazi iz autorskog opusa koji treba ne samo osloboditi zapećka u koji je gurnut zbog manje-više ideoloških razloga, već i ozbiljno analizirati. Danas je već prošlo dovoljno vremena da se kontekst u kom je taj opus nastajao mora uzeti u obzir, kao i u svakoj ozbiljnoj analizi, ali da taj kontekst ne može biti presudan za estetsku i fenomenološku analizu samih filmova. Reč je, naravno, o opusu Žike Mitrovića. U ovom slučaju radi se o Mitrovićevom filmu "Brat doktora Homera", u kom se Simon Bitanga (glumi ga Bata Živojinović) 1945. godine vraća iz logora u rodni kraj, na Kosovo, gde, u vestern maniru, zatiče zapaljenu kuću, nerasvetljeno ubistvo oca i brata koji se oženio njegovom verenicu. Dok pokušava da rasvetli očevu smrt, Simon upada u sukob sa okolinom i mrežu sastavljenu od živopisne lokalne bande pljačkaša (fenomenalni lik Kaluđera, kog glumi Ljuba Tadić) i visokog komunističkog funkcionera koji sa bandom sarađuje. "Brat doktora Homera" je provokativan čak i kada se analizira sa ideološke strane, a Mitrovićeve vešto režirane akcione scene, i implementacija vestern stilizacije, kao i obruč etički ambivalentnog sveta u kom je Simon zarobljen, pričaju napetu i zanimljivu priču...

 

Dok pokušava da rasvetli očevu smrt, Simon upada u sukob sa okolinom i mrežu sastavljenu od živopisne lokalne bande pljačkaša (fenomenalni lik Kaluđera, kog glumi Ljuba Tadić) i visokog komunističkog funkcionera koji sa bandom sarađuje. "Brat doktora Homera" je provokativan čak i kada se analizira sa ideološke strane, uz dodatak Mitrovićeve vešte režije akcionih scena, vestern stilizacije, kao i obruča etički ambivalentnog sveta u kom je Simon zarobljen...

 

"Divlje senke" (1967) je, pak, film koji dolazi sa druge strane, iz crnog talasa. Po scenariju Žike Lazića, Kokan Rakonjac je, u maniru velike autorske trojke japanskog filma, gde je uticaj Kurosave možda vidljiviji od ostalih, režirao priču koja se odvija u jednom srpskom selu, sa arhetipskim likovima i atmosferom punom magbetovski zlokobne simbolike. Ljuba Tadić je ostvario izvanrednu ulogu tumačeći lik odbeglog robijaša koji surovo ubija sve ljubavnike lepotice Nade (Jelena Žigon). Film je moguće nabaviti na zvaničnom VHS izdanju (Svrsa-Zmex, 2004), a DVD sa prevodom na engleski i restauriranom slikom bio bi poduhvat vredan hvale.

 

ImageTreći film dolazi iz majstorske kuhinje Đorđa Kadijevića. Radi se o njegovom poslednjem filmu, "Napadač" (1993), koji je platio svaku cenu vremena u kom je nastao. Pri tom ne mislim samo na loš ton i ne baš savršenu fotografiju (DVD, bez ikakvih titlova i dodataka, u izdanju Delta videa, 2006), već i na pomalo nategnutu političku alegoričnost i aluzivnost. Međutim, kada se to skloni u stranu, priča o TV voditelju kog nepoznati napadač tri puta prebije, svaki put mu nanoseći sve teže povrede, sve dok na kraju i sam voditelj (tumači ga Slobodan Ćustić) ne odluči da postane napadač, nosi u sebi nešto od atmosfere poslednjeg Fulerovog filma "Street of No Return" i tematskih potentnosti Pekinpoovih "Pasa od Slame". Kada bi se sagledao Kadijevićev opus u celosti, od fantastičnog prvenca, "Praznik", preko horora "Leptirica" i "Sveto mesto", "Napadač" bi, u toj analizi, sigurno imao šta da ponudi, a verujem i da bi dobio na značenju.

 

O pomenutim Kadijevićevim hororima, koji spadaju u sam vrh srpskog filma, govori i živo napisana knjiga Dejana Ognjanovića "U brdima horori" (NKC, Niš, 2007), sa podnaslovom "Srpski film strave". Ognjanovićev se pregledno i studiozno bavi tim malim brojem srpskih horor filmova, od pomenute "Leptirice", preko Gilićeve "Kičme", "Variole vere" i "Već viđenog" Gorana Markovića, sve do "TT Sindroma" Dejana Zečevića i "Šejtanovog ratnika" Stevana Filipovića, a uz intervjue sa Kadijevićem, Zečevićem i Dimitrijem Vojnovim, knjiga "U brdima, horori" predstavlja prvi korak u pravcu onog o čemu sam pričao na početku: analize i prevrednovanja srpskog filma, kao i stvaranja kopče sa njegovim nasleđem.

 

Autor: Ivan Velisavljević (Rez)

 
Knjige
 
Galerija
 
Strip
 
Muzika
 
Film
Advertisement