PanoramaRezoner
 
Home Home
Otisak Otisak
Profil Profil
Intervju Intervju
Kolumne Kolumne
Globtroter Globtroter
Dnevnik Dnevnik
Bunker Bunker
Arhiva Arhiva
Najave Najave
Scena Scena
Anketa Anketa
Kontakt Kontakt


 

Panorama: "Belle Epoque" i "Hadersfild"

 

Od izvora dva putića, vode na dve strane...

 

"Belle Epoque" i "Hadersfild" su premijerno prikazani na prvom Filmskom festivalu Srbije u Novom Sadu: prvi je osvojio Gran pri, nagradu za najbolju žensku ulogu (Vita Mavrič), najbolju muziku (Arsen Dedić), scenografiju (Miodrag Nikolić) i masku (Ana Adamek), a drugi je dobio nagradu za najbolji scenario (Uglješa Šajtinac i Dejan Nikolaj Kraljačić)

 

Image"Belle Epoque", režija: Nikola Stojanović: Kada sam odgledao "Belle Epoque", uhvatila me tuga, neko sentimentalno raspoloženje praćeno gorkim okusom... Ne zato što sam nostalgičan, pa mi je bogzna kako drago što je Stojanovićev film, kao deo kinematografskog nasleđa, najzad prikazan, i to nakon sedamnaest godina. Niti mi je bilo teško oko srca zbog tragičnih sudbina junaka filma, a ni nacionalni arhetip u meni nije proradio tokom scene u kojoj mrski Austrougari hapse Gavrila Principa (tumači ga pokojni Davor Dujmović). Ne, radi se o pojavi toposa "bolje prošlosti", koji me uvek podseti da frazu "pre je bilo mnogo bolje, danas ništa ne valja" vezujem, iz iskustva, za Repertoar provincijske učmalosti. Ako shvatim da tu frazu danas mogu, bez zadrške, primeniti na čitavu srpsku kinematografiju, onda to znači da je i ta kinematografija još uvek deo pomenutog rečnika.

 

U tom smislu, ne znam zašto je "Belle Epoque" stavljen u redovan, takmičarski program prvog, problematično organizovanog Filmskog festivala Srbije u Novom Sadu, rame uz rame sa ostalim filmovima skorašnje produkcije, a ne u program "Lektira". "Belle Epoque" dolazi iz druge države, iz sasvim drugog univerzuma, on veze nema sa današnjom bedom srpskog filma, i zato me je uhvatila tuga: danas je samo deo pustih snova želja da se snimi ovakav film, koji je, u ono vreme, bio samo deo redovne kinematografske produkcije. Danas, on bi predstavljao eksces o kom bi lagali na državnoj televiziji.

 

Ruku na srce, "Belle Epoque" ima svojih mana, i kada ga smestimo u kontekst koji mu pripada, on ima zajedničku sudbinu filmova svog vremena: predosećajući raspad Jugoslavije, ti filmovi (poput "Čaruge" Rajka Grlića) imali su potrebu da naprave komentar na "jugoslovensku ideju", da je analiziraju uzduž i popreko filmske alegorije, i zbog toga su naprosto opterećeni istorijom, u njima se isuviše istorijskih činjenica podrazumeva, što ne mora biti loše sve dok od poznavanja tih činjenica ne zavisi komunikativnost samog filma. Osim toga, psihološka motivacija kojom su građeni likovi pati od pojednostavljivanja, posebno u slučaju glavnog lika, pionira filma Antona Valiča (Davor Janjić), i njegovog odnosa sa majkom.

 

No ipak, gledati "Belle Epoque" znači videti vrlo dobru rekonstrukciju epohe, ozbiljnu kostimografiju vrednu svake pažnje (rad Emilije Kovačević), profilisan rediteljski stil koji upotrebljava elemente kabarea i brehtovske estetike da bi kreirao spoj melodrame, političkog i meta-filma, i koji zna od koga i zbog čega pravi svoj sineastički izbor po srodnosti, oslanjajući se na tradiciju istočnu i srednjoevropsku filmsku tradiciju.

 

Image"Hadersfild", režija: Ivan Živković: Iz nekog razloga, trebalo je za film adaptirati pozorišni komad Uglješe Šajtinca, tekst koji se već dokazao na sceni: autore i producente ponele su aktuelne teme teškog života u Srbiji pod tranzicijama, tridesetogodišnjaka koji vode praznjikave živote i čija nemogućnost da "pogledaju u bolju budućnost" postaje jasna u tako nam poznatom susretu sa najboljim prijateljom koji se vratio iz neke strane zemlje.

 

Ako mene pitate, taj mrski žanr "tranzicije" kojim se izlazi pred razne fondova je pošast srpskog filma, samim tim što, kao ekonomski termin, u tematskom i filmskom smislu ne znači ništa. To bi vam bilo kao da pravite "dramu o inflaciji" ili "art-house o kreditiranju". Doduše, možda bi sve bilo okej kada bi fondovi nametali određena pravila: u tranzicijskom filmu likovi ne smeju da dugo puše u kadru kad ih more teške misli, ne smeju da "preživljavaju dileme" i urlaju bez razloga, i ne smeju da ćute i da se gledaju (takozvana pravila sažetosti "Šta je bilo? - Nemamo pojma!").

 

"Hadersfild" spada u prosečan tranzicijski film čiji su autori bili nešto srećnije ruke. Komad Uglješe Šajtinca nije davao mnogo prostora da se scenaristi (Šajtinac i Dejan Kraljačić) razmašu, tako da je adaptacija dobra utoliko što je verna tekstu. Kamerna atmosfera sobe u kojoj tri drugara pričaju priče svela je rediteljevu ulogu na raskadriravanje dijaloga bez veće invencije i na rad sa glumcima. Takav pristup, u slučaju "Hadersfilda", kao i u svakom drugom slučaju (osim ako niste Hičkok ili Lumet, a glume vam Džejms Stujart i Henri Fonda), ostavio je film na milost jednom pozorišnom tekstu, i pozorišnoj estetici, tim pre što su isti glumci ranije, u JDP-u, igrali ovu predstavu.

 

Pitanja vere i pokajanja kojima se komad bavi, a zatim i određena doza duhovitosti, crnog humora i emocije, bili su kvaliteti koji su mogli da učine "Hadersfild" gledljivim. Međutim, isplivale su stare boljke srbo-sineme: loš ton na kom se vide očigledne zakrpe, forsiranje "režije" tamo gde joj nema mesta (brza smena kadrova u "napetom" razgovoru), i "preterano preživljavanje" zbog kog glumci u drugom delu filma zaborave da više nisu na daskama i forsiraju tzv. traljav dramski sukob: jedan junak "baca istinu u lice drugom", urlajući o tome kakva je ovaj drugi zapravo ličnost i koje su mu mane.

 

Zvuči čudno, ali problem je, u stvari, u tome što je "Hadersfild" gledljiv film: naša publika će svakako biti kupljena humorom "na psovku", aktuelizmom i jeftinim izlivom katarzičnih emocija na kraju. "Hadersfild", dakle, poseduje "privid punoće" koji nije lako razlikovati, kaže Kiš, od istinske punoće. A u kontekstu današnje srpske kinematografije, "Hadersfild" nikako nije put kojim mlađi reditelji treba da idu. Živkoviću se, na konto drame, desilo da njegov film ima barem nekakav privid. Drugi koji krenu u tom pravcu najverovatnije neće biti te sreće.

 

Autor: Ivan Velisavljević (REZ)

 
Knjige
 
Galerija
 
Strip
 
Muzika
 
Film
Advertisement